بررسی تصمیمات‌ دولت و مجلس بر اقتصاد کشور
ساعت ٢:٠٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۳ امرداد ۱۳۸٧  
گفت و گوی با دکتر حسن سبحانی:

 

سهیلا طائی - دکتر حسن سبحانی از آن دست نمایندگانی است که در طول ادوار نمایندگی خود همواره مورد احترام همکاران خویش ازجناحها و جریانهای مختلف بوده است . گرچه در بسیاری از مواقع نیز ساز مخالف زده واز موضع نقادی جریان اکثریت مجلس رفتارکرده است ،اما در مجلس ششم در زمره اصلاح طلبان مجلس نمی گنجید اما مورد احترام شدید مجید انصاری ، حسین مرعشی ، صفایی فراهانی و دیگر همکاران خود در کمیسیون برنامه و بودجه بود.در مجلس هفتم نیز خیلی زود به چهره اقتصادی منتقد جریان اصولگرای حاکم تبدیل شد و شاید به همین دلیل بود که ریاست وی بر کمیسیون برنامه و بودجه بیش از یک سال نپایید و پس ازسال نخست مجلس وی با کنار نهادن صندلی ریاست به انتقاد و نصیحت پرداخت.


آنان که دکتر سبحانی را از نزدیک دیده اندمی دانند بخشی از این موقعیت احترام برانگیزنتیجه شخصیت متواضع و متین وی است .بدون شک دانش وی بر علم اقتصاد، تسلط برطرحها ولوایح عامل مهم دیگری است که باعث شده در سخنی که به زبان می راند کمترین خطا ورنج آفرینی داشته باشد. با نزدیک شدن به ایام شروع به کار مجلس هشتم که دکتر سبحانی در آن جایی ندارد وی بیشتر وقت خود را در دانشگاه می گذراند، شاید باتجربه سه دوره نمایندگی بتواند درکسوت استادی نیز شاگردانی غرور آفرین تربیت کند. از این رو برای گفت و گو با وی به دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران رفتیم . آنچه می خوانید محصول گفت و گو با دکترحسن سبحانی درباره مسائل مهم اقتصادی کشور است .

شما پیش از این تورم را مترادف با ظلم دانستید وتاکید کردید دهها میلیون انسان شریف گرفتاررکود تورم شده اند. آقای دانش جعفری بر حرام بودن تورم تاکیدکردند به نظر شما دولتمردان از حرام بودن تورم و مترادف آن با ظلم نا آگاهند ?

- آنچه گفتم این بود که تورم موجب ظلم می شود نه این که مترادف با ظلم است . در دوران تورمی افراد فقیر دچار خسارتهای عمده می شوند و نمی توانند استعدادهای خودرا شکوفا کنند و استمرار آن ناامیدی سیاسی ایجاد می کند.همچنین می تواند در میان مدت نارضایتی ازحاکمیت را دامن بزند و آن نارضایتی از نظرتئوری عواقب خطرناکی داشته باشد. قاعدتا کسانی که کشور را اداره می کنند به این مسائل توجه دارند ،اما توجه دادن به آنهانیزضروری است .

O با توجه به این که دولت می داند تورم می تواندفقر ایجاد کند درصد تورم بالایی داریم و دولت نتوانسته تورم لجام گسیخته را سامان دهد ?

- یکی از بارزترین ویژگیهای تورم افزایش بی رویه و مستقیم قیمتها است که متاسفانه درکالاهای زیادی شاهد آن هستیم . مساله اصلی نحوه جلوگیری از ایجاد تورم وگسترش آن است مثل هر کار دیگری هدف جلوگیری از تورم ممکن است با برخی اهداف دیگر ناسازگار باشد. به عنوان مثال کنترل نقدینگی می تواند ضد تورم باشد و همین کنترل نقدینگی می تواند ضد تولید نیز باشد مسوولان بین این موارد متزاحم ناچار به انتخابند، پس برای رشد تولید، رشدنقدینگی و پیامد آن تورم را می پذیرند.

Oمگر تولیدات ما رشد داشته اند که به واسطه آن نقدینگی را بالا ببریم ?

- همه تورم به واسطه رشد تولیدات نیست ،تورم عدله دیگری مثل افزایش هزینه های تولیدرا در بردارد، پایین بودن بهره وری عوامل تولیدهمه درتورم موثرند، بنابراین رابطه یک به یک تورم و رشد تولیدات نیست ،اما رابطه وجود دارد.

O آقای داوودی در مراسم تودیع آقای دانش جعفری فرمودند: ما از بین تورم و بیکاری ناچاربه انتخاب تورم شدیم پس آنهاآگاهانه در محیطظالمانه گام گذاشتند ?

- من نمی توانم بگویم آنهامعتقدند ظلم می شودچرا که این برداشت شخصی من است . اما همانطور که فرمودید نظر دولت این است که بین بیکاری و تورم ، اگر بخواهیم به یکی بیشتربپردازیم آن ایجاد اشتغال است حتی اگر با هزینه تورم باشد.

O دولت برای از بین بردن بیکاری متوسل به ایجاد بنگاههای زود بازده شد که به گفته بسیاری از کارشناسان کارایی نداشته ، اگر بنگاههای زودبازده با هدف کنترل بیکاری باشد موفق عمل نکرده است ?

- بنگاههای زود بازده به این معنا بود که طرحهایی وجود دارند که 80 درصد را سرمایه گذار پیش برده و اینها با پول کمی می تواند به بهره برداری برسند. دولت خواهان این بود که این گونه بنگاهها به تولید برسند تا هم اشتغال ایجاد می کند و هم محصولات آنهاضد تورم است .مسلما این تفکر قابل دفاع است اما مشکلی که وجود دارد این است که به خاطر ضعف نظام کارشناسی طرحها در شبکه بانکی و به دلیل گسترده بودن حجم طرحهای زود بازده و ضعف سیستم نظارتی بانک ها بر طرحها که به نوبه خودخیلی مهم است ، در مواردی بانک ها طرحهای راتصویب کردند که اقتصادی نبود ه است یااینکه بانکها بعضا فرصت نکردند از بین طرحهای فراوان آنهایی که بازدهی و اشتغال زایی بیشتری دارند را انتخاب کنند و یا این که به دلیل ضعف نظارت در مواردی پول بانکها توسطسرمایه گذار و محل دیگری هزینه شد، این عوامل به اصل کار لطمه مهمی زد، لذا من بر این باورم اصل کار اقدام صحیحی است و اشکال ازنوع اجرای آن بوده است .

Oحضرتعالی هم به وجود نابسامانی و هم تورم اذعان دارید، چقدر از این شرایط را معلول اقدامات دولت و چه میزان از مسئولیت آنهامتوجه عملکرد مجلس هفتم می دانید ?

- مجلس هفتم مصوباتی داشت که برخی تورم زاو برخی ضد تورمی بود که البته موارد تورم زابیشتر بود. تصویب متمم های چهارگانه بودجه در سال 85 یکی از اشتباهات اقتصادی مجلس هفتم بود که نقدینگی را دامن زد و البته پاره ای عمران وآبادانی در کشور ایجاد شد در مقابل قانون اصلاح ماده 3 قانون برنامه چهارم که به موجب آن قیمت 9 قلم کالای انحصارا دولتی برای یک سال تثبیت شد مثل بنزین ، برق ، آب و فاضلاب و مخابرات که خوداقدامی ضد تورمی بود .دراین جا این سوال پیش می آید که اگر ضد تورمی بود چرا تورم بیشتر شد? پاسخ خیلی واضح است در اقتصاد اتفاقات فراوان می افتد. تثبیت قیمت 9 قلم کالا به سهم خود نرخ تورم را دودرصد پایین آورد اما افزایش نقدینگی به مراتب تورم را بالا برده و جبران دو درصد کاهش تورم را هم کرد. من متاسفم که این تصمیمات سیاسی شد ودسته های سیاسی به خاطر منافع خود تصمیم درست اقتصادی را خدشه دار کردند.

O با توجه به انتقادات شما از مجلس هفتم واین که شما از چهره های ماندگار آن بودید چه طور و بر چه اساسی مجلس را متهم می کنید ?

- مجلس محل فعالیت افرادی است که ممکن است مستقل و یا از جریانات سیاسی باشند. اماتصمیمات مجلس تابع اکثریت آراست . من در مجلس همواره مستقل عمل کرده ام وهیچ دغدغه جناحی نداشتم . و همواره به تشخیص فرد موافقت یا مخالفتم رااعلام کرده ام . در مواردی رای اکثریت نظر من را تامین کرده و در بسیاری موارد برعکس اما وقتی رای اکثریت قانون شد حتی اگر مخالف باشم به آن احترام می گذارم ، اما این دلیل نمی شود آنرا نقد نکنم . اگر مذاکرات مجلس را نگاه کنید تلاش برای جلوگیری از پمپاژ نقدینگی توسط ما صورت گرفت ، اما برخلاف نظر ما مجلس آن را تصویب کرد. پس دلیلی نمی بینم از کار مجلس تعریف کنم ، حداقل می توان آسیب شناسی کرد .

O در کمیسیون برنامه وبودجه شیوه جدیددولت برای برنامه نویسی و حذف ردیفها به چه میزان درست بود ?

- نمی شود به اتفاقی که افتاده شیوه جدیدبرنامه ریزی اطلاق کرد، چرا که آن اصلاحی در کالبد بودجه نویسی فعلی بود.بودجه موجود به لحاظ روش تهیه حقیقتا مشکلاتی دارد، یکی از مشکلات وجوددستگاههای فراوانی است که بدون منطق اقتصادی یا بدون نظم قابل دفاع دارای ردیفهای بودجه مستقل هستند. یکی از دلایل این که دستگاهها ردیفها ی بودجه مستقل دارند این است که زمینه دریافت بودجه بیشتری را فراهم کنند. که این خود روشی برای افزایش هزینه های دولت شد و همانطور که عرض کردم ، این کار ازنظم خاصی پیروی نمی کند. اما اگر می گفتند آنهایی که به موجب قانون درست شده اند ردیف داشته باشند می شودگفت منطقی در آن نهفته است که متاسفانه الان این طور نیست ، یا برای بودجه تبصره های می نویسند که در حکم قانونگذاری یکساله است که بودجه را تخریب می کند. دولت برای بودجه 87 گامی به سوی رفع این مشکل برداشت تا با روش تهیه بودجه یکی مجموعه مشکلات فراوان پیش روی روش تهیه بودجه را اصلاح کند. که این خود اقدامی قابل دفاع است با این که ممکن است اصلاحیه دولت همه مشکلات راحل نکند اما با مطالعه می شود اصلاحیه دقیق تری ارائه کرد.
من دیدم بعضی ها کاملا موافق یا مخالف اند. اما انصاف حکم می کند از یک گام اصلاحی استقبال کنیم و تلاش کنیم تا مشکلات را کمترکنیم ، لذا به نظر من اگر آن قدم اصلاحی عمیقترشود به نفع بودجه ریزی خواهد بود.

O زمانی که شما رئیس کمیسیون برنامه و بودجه بودید، سازمان مدیریت و برنامه ریزی منحل شد، چرا مقاومت نکردید آیا با این امر موافق بودید ?

-من فقط سال اول رئیس کمیسیون برنامه وبودجه بودم و به خاطر استقلال در تصمیم گیری و تحول عمده بودجه سال 84(ایشان رئیس بودجه سال 84 بودند) متاسفانه استمرار آن مسوولیت در سالهای بعدی از بنده سلب شد، که این امر پرداخت هزینه استقلال من از جناحها بود. باید بگویم سازمان مدیریت و برنامه ریزی در آن سال منحل نشد و در نوبتهای بعدی این اتفاق افتاد. من مخالف انحلال سازمان برنامه ریزی هستم وباید بگویم معتقدم دولت در بیان این که سازمان  مدیریت کاستی ها و مشکلاتی دارد، درست تشخیص داد .اما راهکار پاک کردن صورت مساله نبود. برای کشوری مثل ایران که نیازمند برنامه توسعه است نباید با یک تصمیم شتابزده حذف می شد.البته باید این را اضافه کنم که این سازمان قابل  حذف فیزیکی نیست ، ممکن است اسمش عوض شود ولی همان کارکردها را داشته باشد
چرا که بیان انحلال می تواند به معنای واقف نبودن به نقش این سازمان باشد.

O بعد از منحل کردن سازمان مدیریت ، دادن مسوولیت هیات امنای حساب صندوق ذخیره ارزی به کمیسیون اقتصادی را شاهد بودیم ، حال این که زمزمه هایی از انحلال سازمان خصوصی سازی نیز می شنویم ، شما فکرمی کنید دولت با چه تحلیلی به این اقدامات دست زده است ?

- من فکر نمی کنم برداشتن هیات امنای حساب ذخیره ارزی خللی وارد کند که قابل مقایسه باانحلال سازمان مدیریت و برنامه ریزی باشد. چرا که هیات امنا سازکار درون دولت بود ومبتنی بر قانون نبود چرا که به مجموعه های ازوزرا که در مورد طرحها تصمیم می گرفتند هیات امنا اطلاق می شد الان هم همان وزرا یامعاونینشان برای طرحهای ارزی تصمیم می گیرند فقط اسمش کمیسیون اقتصادی دولت است . ما باید یاد بگیریم که در گیر اسمهانباشیم .
حساب ذخیره ارزی به موجب قانون ماده یک برنامه چهارم رسمیت دارد و حداقل تا آخر سال 1388 کسی نمی تواند آن را منحل کند. البته باید بگویم وقتی سازمان مدیریت وبرنامه ریزی با آن عظمت منحل شد، عوض کردن اسم هیات امنا چیزی نیست .

O غلامحسین نوذری وزیر نفت برای پاسخ به سوال آقایان احمد توکلی و الیاس نادران درکمیسیون انرژی به نمایندگان گفت : این که دولت 2 میلیارد دلار بیشتر از مجوز قانون بنزین واردکرده است با اجازه ریاست جمهوری بوده نظرشما در این عملکرد چیست ?

- من در مجلس پنجم بارها سوال کردم ، تذکرات فراوان دادم در سال اول مجلس هفتم که رئیس کمیسیون بودم اصرار کردم شرکت ملی نفت اساس نامه مورد نظر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را به مجلس تقدیم کند اما وزارت نفت از این کار سرباز زد. این اساسنامه باید در سال 1367 تقدیم مجلس می شد.
باید بگویم این اساسنامه که مصوب سال 56است انعطاف پذیری و قدرت بسیاری به مسوولان شرکت نفت می دهد تازمانی که این اساسنامه چارچوب لازم را پیدا نکند اموری ازاین قبیل قابل تصور است .