سهم ایران از بزرگترین کار علمی بشر
ساعت ٩:٥٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢۱ آبان ۱۳۸٧  

شبیه سازی لحظه آفرینش جهان  - 1.jpg

سهم ایران از بزرگترین کار علمی بشر، در مرکز تحقیقاتی اروپایی "سرن"

وین – جهان اخیراً شاهد آزمایشی بود که می تواند با شبیه سازی لحظه آفرینش جهان به بخشی از سوالات اساسی درباره گوشه ای از راز خلقت پاسخ گوید.

در این آزمایش که در عمق صد متری زمین و در سلیندری دایره ای شکل به طول 27 کیلومتر در مرکز تحقیقات هسته ای اروپایی "سرن " انجام شد، زمینه ای برای برخورد پرقدرت پرتوهای پروتون اتم در یک "شتاب دهنده " هسته ای فراهم گردید.

در این آزمایش دانشمندان و فیزیکدانان توانستند نتیجه تحقیقات 20 ساله خود را به آزمایش بگذارند و در این میان ایرانیان نیز توانستند بخشی از افتخار این لحظه تاریخی را به نام خود به ثبت برسانند.

تیم ایرانی مشارکت کننده در این طرح در لحظه آزمایش در یکی از چهار ایستگاه آشکار سازی که در نقاط مختلف این تونل تعبیه شده بود قرار داشت و توانست از نزدیک روند تحقیق را مشاهده و بررسی نماید.


"نجیه جعفری " دانشجوی دکترای فیزیک ذرات بنیادی آزمایشگاهی دانشگاه صنعتی شریف که برای انجام پایان نامه دکترای خود در موسسه تحقیقاتی "سرن " به سر می برد، درباره اهمیت این طرح می گوید: نتایج این آزمایش به شناخت رویدادهای اولیه کیهان کمک می کند.

وی در گفت وگو با ایرنا افزود: سطح انرژی که در ماشین "ال .اچ .سی " (شتاب دهنده ) به آن رسیدیم به انرژی اولیه کیهانی خیلی نزدیک شد و شرایط مناسبی را برای بررسی وضعیت اولیه فراهم کرد.

به گفته وی ، بررسی و شناخت برهم کنش ذره ها تنها در سطوح بالای انرژی امکان پذیر است و این شتابدهنده برای اولین بار در دنیا به این سطح بالای انرژی دست یافته است .

وی همچنین گفت که راه اندازی این شتابدهنده همچنین می تواند میزان اعتبار و درستی پیش بینی های مدل "استاندارد ذرات " را که یکی از مدلهای مورد توجه فیزیکدانان در بررسی برهم کنش ذرات است ، بیازماید.

جعفری همچنین پیش بینی کرد که ممکن است این بررسیها به فرضیاتی فراتر از مدل استاندارد ذرات نیز منجر شود.
یکی از ارایه دهندگان مدل استاندارد ذرات ، فیزیکدان مسلمان پاکستانی "محمد عبدالسلام " بود که همزمان با دو فیزیکدان دیگر به این مدل دست یافتند، تایید تجربی بعضی از پیش بینیهای این مدل در سالهای بعد سبب شد که عبدالسلام به همراه دو همکارش موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک در سال 1979 شوند.

از جمله پیش بینی های این مدل که هنوز ثابت نشده و فیزیکدانان زیادی در نقاط مختلف دنیا به دنبال یافتن صحت آن هستند، وجود ذره ای به نام "هیگز" است که اثبات وجود آن به بخش عمده ای از سوالات دانشمندان برای توجیه جرم دار شدن سایر ذرات کمک می کند.

جعفری بر این عقیده است که انگیزه اصلی راه اندازی شتاب دهنده ال .اچ .سی کشف ذره هیگز بوده است .

وی در عین حال یادآور می شود که دستیابی به نتایج معتبرتر و قابل آماری ، کسب اطلاعات بیشتر برای شناخت منشاء ماده تاریک ، آزمون جنبه های مختلف مدل استاندارد ذرات و نیز رسیدن به بعضی فرضیات فراتر از این مدل از دیگر اهداف مهم راه اندازی این شتابدهنده و انجام این آزمایش بوده است .

اما مشارکت ایران در این پروژه تنها به حضور تعداد قابل توجهی از دانشجویان دکترای فیزیک ذرات دانشگاههای ایران در سرن محدود نمی شود، بلکه براساس قرارداد وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری ، جمهوری اسلامی ایران افتخار ساخت قطعه ای مهم در بخش آشکارسازی "سی اماس " این شتاب دهنده را نیز بر عهده داشته است .

به موجب این قرارداد که در سال 2000 میلادی امضا شد ایران مراحل تحقیقات و ساخت این قطعه مهم را آغاز کرد و در نهایت با نصب ، راه اندازی و بهره برداری از آن در جریان این آزمایش توانست برگ زرین دیگری را به افتخارات علمی خود بیفزاید.

دکتر "فرهاد اردلان " عضو هیات علمی پژوهشکده دانشهای بنیادی که برای شرکت در انجام این آزمایش در سرن حضور داشت ، به ایرنا گفت : در چهارچوب این قرارداد ایران قطعه ای از ایستگاه آشکار ساز سی .ام .اس را ساخت و در مقابل تعدادی از دانشجویان ایرانی دررشته های مرتبط برای انجام پایان نامه دکترای خود در سرن حضور یافتند. وی با اشاره به موفقیت آمیز بودن ساخت این قطعه که توسط شرکت ایرانی "هپکو" گفت : این شرکت در سال 2004 میلادی جایزه طلایی سی .ام .اس را به دلیل ساخت این قطعه از سرن دریافت کرد.

استاد دانشگاه صنعتی شریف همچنین تاکید کرد که علاوه بر این موفقیت ، فیزیکدانان و دانشجویان ایرانی رشته فیزیک نیز به طور مداوم در برنامه های شتابدهنده ذرات در سرن مشارکت داشتند و برای ساخت شتابدهنده بزرگ دیگری که در دستور کار 10 سال آینده قرار دارد نیز همکاری خواهند کرد.

اردلان با اشاره به برنامه ایران مبنی بر ساخت این دستگاه گفت : ما برای فعالیت در فیزیک ذرات تجربی برنامه ریزی بلند مدت داریم که از طریق پژوهشکده دانشهای بنیادی پیگیری خواهد شد.

وی در بخش دیگری از این گفتگو بر اهمیت راه اندازی شتابدهنده ذرات ال .اچ .سی به عنوان یک رویداد مهم علمی تاکید کرد و گفت : ساخت این ماشین و رساندن آن به مرحله بهره برداری ، حاصل کار یک نسل است .

به گفته دکتر اردلان این رویداد مهم ترین اتفاق نسل فعلی فیزیکدانان جهان است که پس از سالها کار گروهی حاصل ساعتهای متمادی کار نظری و عملی خود را دیدند تا شاید نسل بعدی فیزیکدانان با طرح سوالهای جدیدتر مرز میان دانسته ها و نادانسته های خود ازعالم هستی را جا به جا کرده و کمی جلوتر ببرند.